In geprek met Tinneke Jacobs, teamlead octrooien en Europees octrooigemachtigde
Er zijn beroepen die direct tot de verbeelding spreken, denk aan een kok, dokter of politieagent. Maar wat een octrooigemachtigde doet? Dat is voor velen minder helder.
En wie kan het ons beter uitleggen dan Tinneke Jacobs, teamlead octrooien en Europees octrooigemachtigde. Tijdens een interview vertelt ze hoe ze in het vak rolde, wat haar job zo boeiend maakt en waarom je als ondernemer beter niet te lang wacht om je innovaties te bespreken.
Tinneke, was het een roeping om octrooigemachtigde te worden?
Om eerlijk te zijn, ben ik toevallig op de job gebotst. Ik heb voor burgerlijk ingenieur gestudeerd en nadien nog gedoctoreerd. Na al die jaren in de academische wereld, was ik toe aan verandering. Tijdens mijn zoektocht naar een boeiende job viel mijn oog op een vacature bij Oryon, dat toen nog Bockstael heette. Toen ik in 2012 begon, was ik nog een leek in het IP-wereldje, ik wist nog niet eens dat een octrooi en een patent hetzelfde betekenen. (lacht)
Wat mij aantrok in de functie, is dat je als octrooigemachtigde wetenschappelijke en juridische kennis combineert. Ik kon mijn technische achtergrond inzetten, maar tegelijk het juridisch domein ontdekken. Die combinatie maakt mijn job vandaag nog altijd zo boeiend.
Hoe ziet een gemiddelde werkdag eruit?
Heel gevarieerd, geen enkele werkdag is dezelfde. Een deel van mijn tijd gaat naar lopende dossiers. Ik schrijf octrooiaanvragen, bestudeer onderzoeksrapporten van octrooibureaus en formuleer antwoorden om een octrooi alsnog toegekend te krijgen. Daarnaast geef ik advies aan klanten over hun intellectuele eigendom en begeleid ik geschillen.
Wat ik erg fijn vind, is het contact met klanten. Ik overleg vaak online en soms bezoek ik een bedrijf om een innovatie ter plaatse te bekijken. Zeker wanneer het om machines of technische installaties gaat, helpt het om die in het echt te zien. Daarnaast stuur ik als teamlead onze octrooiafdeling aan en begeleid ik stagiairs die het beroep nog moeten leren.
Het beeld dat een octrooigemachtigde enkel octrooiaanvragen opstelt, klopt dus helemaal niet?
Totaal niet, er komt veel strategisch denkwerk bij kijken. Je moet als octrooigemachtigde ook snel tot de clou van een uitvinding kunnen komen. Dat leg ik uit aan de hand van de eerste naaimachine. Zo’n machine bestaat uit heel wat onderdelen: een tafel, een wiel, een pedaal, een naald… Een uitvinder kan onmogelijk al die onderdelen claimen. De uitdaging is om precies dat ene inventieve onderdeel te vinden dat de machine vernieuwend maakt. In het geval van de naaimachine is dat het naaldje: bij een klassieke naald zit het gaatje bovenaan, in een naaimachine zit het oogje onderaan, in de punt van de naald. De uitvinder heeft een octrooi genomen op deze “machinenaald” die specifiek ontworpen was voor mechanisch naaiwerk.
Dat is de kern van ons beroep:
bepalen waar de echte innovatie zit en die optimaal beschermen.
Op welk moment maak je als octrooigemachtigde het verschil voor een klant?
Al vóór we de octrooiaanvraag schrijven. In het ideale scenario klopt een ondernemer bij ons aan zodra een innovatie voldoende vorm krijgt. Niet wanneer het product al op de markt is, want eens een innovatie publiek bekendgemaakt is, is het al te laat om nog een octrooi aan te vragen. Samen bekijken we dan welke onderdelen bescherming verdienen, maar we denken ook na over de gewenste beschermingsomvang, zodat concurrenten niet makkelijk om het octrooi heen kunnen werken. Daarnaast bekijken we in welke landen bescherming nodig is. Waar bevindt de markt zich? Waar zitten de concurrenten? In welke landen zijn licenties interessant? En dan is er ook nog het fiscale aspect: we denken mee over optimalisaties en trachten belastingsvoordeel te halen uit de innovatieaftrek.
Wat ook interessant kan zijn in een vroege fase, is een patent landscaping. Daarbij brengen we in kaart welke octrooien al bestaan binnen een bepaald technologisch domein. Zo krijgt een bedrijf een helder beeld van de concurrentie en van de kansen die nog openliggen voor innovatie.
Wat zijn de grootste uitdagingen in je job?
De moeilijkste dossiers zijn de “verzoeken tot herstel in de rechten”. Zo’n herstelprocedure is nodig wanneer een octrooi verloren dreigt te gaan, bijvoorbeeld omdat ergens een deadline gemist werd. Het is juridisch bijzonder complex. Er hangt veel van af voor de klant, dus de druk is groot. Dat zijn de dossiers waar je als expert echt het verschil kunt maken. Ook al is het uitdagend werk, het geeft ook veel voldoening om een octrooi te “herstellen”.
Welke zaken geven jou nog voldoening?
Ik ben echt tevreden als ik een klant vooruit kan helpen. Dat kan met kleine taken zijn, zoals een vernieuwing die we op de valreep voor een klant regelen, wanneer deze de betaling van de instandhoudingstaks uit het oog verloren was. Ook het opleiden van startende collega’s geeft me veel voldoening. Het is fijn om hen te zien groeien in de job.
Als octrooigemachtigde kan ik inhoudelijk echt het verschil maken. We zien bijvoorbeeld steeds vaker dat ondernemers met ChatGPT of Claude een octrooiaanvraag opstellen en dan aan ons vragen om die aanvraag in te dienen. Geloof me, die aanvragen zijn steeds voor verbetering vatbaar. AI kan zeker nuttig zijn, maar het is geen octrooigemachtigde. Een AI-tool kent de context van een onderneming niet. Die weet niet welke concurrenten actief zijn, welke markten belangrijk zijn of welke bescherming commercieel het meest waardevol is. En dat zijn de afwegingen die wij voortdurend maken.
Bovendien kan het invoeren van vertrouwelijke informatie in publieke AI-systemen de nieuwheid van een uitvinding in het gedrang brengen.
Dat betekent niet dat artificiële intelligentie geen plaats heeft in ons werk. Integendeel. Wij gebruiken AI-gebaseerde software om grote hoeveelheden octrooien sneller te analyseren of technische documenten efficiënter te doorzoeken. Maar het blijft een hulpmiddel. De strategische keuzes maak je nog altijd met menselijke expertise.
Dat brengt mij bij mijn laatste vraag: welk advies zou je ondernemers meegeven?
Mijn eerste advies bouwt verder op wat we zonet bespraken: gebruik AI verstandig. Het is een handige assistent, maar geen vervanger van een octrooigemachtigde. Een sterk octrooi ontstaat immers niet alleen uit technische kennis, maar ook uit ervaring, strategisch inzicht en een goed begrip van de onderneming achter de innovatie. Een tweede advies: wacht niet te lang om bij ons aan te kloppen. En zeker niet tot je het product al gecommercialiseerd hebt, want dan is het vaak al te laat.
Wil je meer weten over octrooien? Dan hebben we goed nieuws, want Tinneke bundelde de meestgestelde vragen en antwoorden in een helder e-book.
