Sterk productdesign zit in details: de vorm van een stoel, de lijnen van een handtas, de interface van een app of het silhouet van een koffiemachine. Deze uiterlijke kenmerken maken een product herkenbaar en onderscheidend. Omdat een design een belangrijke meerwaarde biedt, kan je het beschermen met een modelregistratie. En daar hebben we een update over: sinds 1 juli 2026 gelden namelijk nieuwe Europese regels die de modelbescherming beter afstemmen op de digitale wereld van vandaag.
Wat beschermt een model?
Een model beschermt het uiterlijk van een product. Denk aan de vorm, lijnen, kleuren, textuur of materialen. Het kan gaan om het design van een fysiek object (zoals een horloge, meubelstuk of kledingstuk), van een verpakking of van een digitale app. Let wel: de bescherming heeft enkel betrekking op de uiterlijke vormgeving, en dus niet op softwarecode of technische werking. Voorwaarde is wel dat het ontwerp nieuw is en een eigen karakter heeft. Met andere woorden: het mag niet identiek zijn aan een bestaand model.
Met een modelregistratie verkrijg je een exclusief recht om dat ontwerp te gebruiken en kan je optreden tegen personen die je ontwerp zonder toestemming kopiëren. Een modelregistratie is vijf jaar geldig en kan telkens met vijf jaar worden verlengd, tot een maximale beschermingsduur van 25 jaar. Hou er wel rekening mee dat een modelrecht territoriaal is: de bescherming geldt alleen in de landen of regio’s waar je het model hebt geregistreerd.
Geregistreerd betekent niet automatisch geldig
Een belangrijke nuance: dat je model geregistreerd is, betekent niet automatisch dat ook de geldigheid ervan vaststaat. Bij de registratie voert het EUIPO of een nationaal bureau doorgaans geen volledig inhoudelijk onderzoek uit naar de nieuwheid en het eigen karakter van je ontwerp. Het bureau controleert wel of je aanvraag aan de formele voorwaarden voldoet en of er geen evidente redenen zijn om de registratie te weigeren.
Je model kan dus geregistreerd worden zonder dat alle oudere modellen vooraf zijn onderzocht. Pas wanneer iemand de geldigheid van je model betwist, bijvoorbeeld via een nietigheidsprocedure, wordt onderzocht of het op het moment van de aanvraag daadwerkelijk nieuw was en een eigen karakter had. Een derde kan dan bijvoorbeeld aantonen dat een vrijwel identiek ontwerp al vóór de depotdatum openbaar was gemaakt.
Daarom kan het verstandig zijn om vóór je aanvraag een design search of vooronderzoek te laten uitvoeren. Zo krijg je een beter zicht op bestaande ontwerpen en verklein je het risico dat je investeert in een modelregistratie die later met succes wordt aangevochten.
Update voor de digitale wereld
De belangrijkste verandering dit jaar is dat de Europese regelgeving beter aansluit bij de realiteit van vandaag. Waar modelbescherming vroeger vooral geassocieerd werd met fysieke producten, is nu vastgelegd dat ook digitale ontwerpen beschermd kunnen worden. Denk bijvoorbeeld aan grafische gebruikersinterfaces (GUI’s), digitale objecten of animaties die deel uitmaken van een digitale gebruikerservaring. Dat is goed nieuws voor softwarebedrijven, makers van games, productontwikkelaars en vormgevers.
Meer flexibiliteit voor registratie
Tot voor kort gebeurde een modelregistratie met een reeks statische afbeeldingen. Dat verandert dankzij de nieuwe Europese regels: ontwerpen mogen voortaan ook voorgesteld worden met 3D-bestanden of zelfs met video’s. Op die manier kan je een design veel realistischer weergeven, zeker wanneer beweging of verschillende dimensies belangrijk zijn. Ook praktisch wordt een Europese modelregistratie eenvoudiger: je kan nu tot 50 ontwerpen per aanvraag indienen, wat de administratie vlotter maakt.
Oog voor 3D-printing
De nieuwe regelgeving houdt ook rekening met de opmars van 3D-printing en mogelijk misbruik die daarmee gepaard gaat. Ook het maken, delen of verspreiden van digitale bestanden waarmee een beschermd design geprint kan worden, valt daarom voortaan onder de exclusieve rechten van de modelhouder.
Nieuwe naam, nieuw modelsymbool
Waar we vroeger spraken over een “gemeenschapsmodel” gebruiken we voortaan de term “uniemodel”. Daar komt ook een nieuw modelsymbool bij kijken, namelijk Ⓓ. Met dit symbool maak je als houder van een geregistreerd model duidelijk dat je ontwerp beschermd is.
Wacht niet te lang met registreren
Heb je zelf een nieuw ontwerp gemaakt? Hou er dan rekening mee dat timing belangrijk is. Om voor modelbescherming in aanmerking te komen, moet je ontwerp immers nieuw zijn. Maak je jouw ontwerp eerst publiek en wacht je met registreren, dan kan dat gevolgen hebben voor de nieuwheid. En zoals hierboven uitgelegd: het registratiebureau onderzoekt die nieuwheid niet noodzakelijk vooraf. Dat maakt het des te belangrijker om zelf tijdig stil te staan bij wat al bestaat.
Daarom is het verstandig om al in een vroeg stadium na te denken over je intellectuele eigendomstrategie. Welke ontwerpen wil je beschermen? Is een vooronderzoek aangewezen? In welke landen wil je bescherming? En welke andere vormen van intellectuele eigendom zijn interessant voor jou?
Een model is meer dan een formaliteit
Een sterk ontwerp vraagt tijd, creativiteit en investeringen. Een modelregistratie helpt je om die investering te beschermen. Bovendien maakt een model deel uit van een bredere strategie rond intellectuele eigendom. Door modellen slim te combineren met merken, auteursrechten en/of octrooien versterk je immers jouw marktpositie én de waarde van je organisatie.
Twijfel je of jouw ontwerp in aanmerking komt voor modelbescherming?
Onze modelgemachtigden bekijken graag samen met jou welke bescherming het best aansluit bij jouw ontwerp en commerciële plannen.
