Stel: je onderneming ontwikkelt een innovatieve werkwijze die je jarenlang succesvol toepast. Je houdt de technologie geheim en vraagt er geen octrooi voor aan. Tot je ontdekt dat een andere onderneming onafhankelijk van jou dezelfde uitvinding heeft gedaan én er een octrooi op heeft gekregen. Mag je jouw werkwijze dan nog gebruiken? Tinneke Jacobs, Europees octrooigemachtigde en teamlead octrooien legt uit hoe het recht van voorgebruik je in bepaalde omstandigheden beschermt.
Een octrooi op een uitvinding die je al jaren gebruikt?
Een octrooi geeft de houder het exclusieve recht om anderen te verbieden een beschermde uitvinding commercieel toe te passen. Om een geldig octrooi te krijgen, moet de uitvinding onder meer nieuw zijn. Dat betekent dat ze vóór de indiening van de octrooiaanvraag niet openbaar bekend mag zijn.
Maar wat als een onderneming dezelfde technologie al jaren gebruikt, zonder dat iemand buiten het bedrijf daarvan weet? Een geheime toepassing maakt een uitvinding in principe niet openbaar. Denk bijvoorbeeld aan een onderzoeker die een nieuwe technologie ontwikkelt en test in zijn laboratorium. Of aan een R&D-team dat een innovatief productieproces uitwerkt en intern toepast, zonder de technische kennis met de buitenwereld te delen.
Omdat de uitvinding niet publiek toegankelijk is, kan een andere partij die onafhankelijk dezelfde technologie ontwikkelt, er mogelijk nog een geldig octrooi voor verkrijgen. Dat roept een belangrijke vraag op: kan die nieuwe octrooihouder jou vervolgens verbieden om een werkwijze te gebruiken die je zelf al jaren toepast?
Het recht van voorgebruik biedt bescherming
Gelukkig voorziet de Belgische wetgeving in een uitzondering op de exclusieve rechten van de octrooihouder: het recht van voorgebruik. Volgens artikel XI.36 van het Wetboek van Economisch Recht mag iemand die vóór de indieningsdatum of prioriteitsdatum van een octrooi te goeder trouw over de uitvinding beschikte of ze al gebruikte, die uitvinding onder bepaalde voorwaarden blijven exploiteren.
Stel dat jouw onderneming tien jaar geleden een innovatieve productiemethode ontwikkelde. Je besloot de werkwijze geheim te houden in plaats van een octrooi aan te vragen. Wanneer een concurrent later onafhankelijk dezelfde methode ontwikkelt en octrooieert, kan je mogelijk op het recht van voorgebruik beroepen. Je hoeft je productie dus niet noodzakelijk stop te zetten omdat een andere partij een octrooi heeft gekregen. Maar om die uitzondering te kunnen inroepen, moet je aan enkele voorwaarden voldoen.
Wanneer kan je een beroep doen op het recht van voorgebruik?
Om je op het recht van voorgebruik te kunnen beroepen, moet je aan twee belangrijke voorwaarden voldoen.
- Je beschikte te goeder trouw over de uitvinding
Je moet de uitvinding vóór de indieningsdatum of prioriteitsdatum van het octrooi al in gebruik of in je bezit hebben gehad op Belgisch grondgebied. Bovendien moet je de uitvinding te goeder trouw hebben verworven. Heb je de technologie bijvoorbeeld onrechtmatig verkregen van de latere octrooihouder, dan kan je je niet op het recht van voorgebruik beroepen.
- Je kan je eerdere bezit of gebruik bewijzen
Hier ligt in de praktijk vaak de grootste uitdaging. Je hoeft de uitvinding niet noodzakelijk al te hebben toegepast. Het volstaat dat je er vóór de relevante datum over beschikte en dat je technische kennis voldoende volledig en praktisch was om de uitvinding onmiddellijk te kunnen gebruiken.
Maar hoe bewijs je dat jaren later? Denk aan gedateerde onderzoeksverslagen, technische tekeningen, laboratoriumnotities, testresultaten of andere interne bedrijfsdocumentatie. Ook een i-DEPOT of een notariële akte kan helpen om vast te leggen over welke technische informatie je op een bepaald moment beschikte.
Belangrijk: een datumregistratie bewijst niet automatisch dat je aan alle voorwaarden voor het recht van voorgebruik voldoet. Je documentatie moet voldoende aantonen dat je de uitvinding vóór de relevante datum daadwerkelijk in je bezit had of gebruikte.
Een octrooigemachtigde kan je helpen beoordelen of je documentatie voldoende is om een eventueel recht van voorgebruik te onderbouwen.
Twee belangrijke beperkingen: overdracht en grondgebied
Zelfs wanneer je aan de voorwaarden voldoet, biedt het recht van voorgebruik geen onbeperkte bescherming. Het recht is verbonden aan je onderneming. Je kan het niet zomaar afzonderlijk verkopen of overdragen. Overdracht is in principe alleen mogelijk samen met de onderneming waaraan het recht verbonden is.
Het recht is bovendien territoriaal beperkt. Een Belgisch recht van voorgebruik geldt uitsluitend voor België. Heb je een werkwijze jarenlang in België toegepast, dan betekent dat niet automatisch dat je die ook in Frankrijk, Duitsland of Nederland mag blijven gebruiken wanneer daar een octrooi van kracht is. Omgekeerd geeft eerder gebruik in Frankrijk je niet vanzelf een recht van voorgebruik in België.
In veel Europese landen bestaat een vergelijkbare regeling, maar de voorwaarden verschillen per land. Voor ondernemingen die internationaal actief zijn, kan dat een belangrijk risico vormen.
Een uitvinding geheimhouden of octrooieren?
Het recht van voorgebruik kan dus een waardevol vangnet zijn. Toch is het geen volwaardig alternatief voor een doordachte beschermingsstrategie. Wanneer je een innovatie ontwikkelt, sta je voor een strategische keuze: vraag je een octrooi aan of houd je de technologie geheim?
Een octrooi kan je gedurende een beperkte periode exclusieve rechten geven, in ruil voor de openbaarmaking van je uitvinding. Geheimhouding kan interessant zijn wanneer een werkwijze moeilijk te achterhalen is en je de vertrouwelijkheid ervan langdurig kan bewaren. Maar geheimhouding brengt ook risico’s mee. Een andere partij kan onafhankelijk dezelfde uitvinding ontwikkelen en octrooieren. In dat geval ben je mogelijk aangewezen op het recht van voorgebruik, met de bijbehorende bewijsvereisten en geografische beperkingen. Denk daarom al tijdens de ontwikkeling van je innovatie na over een sterke beschermingsstrategie.
Ook bij een hersteld octrooi kan voorgebruik een rol spelen
De term ‘voorgebruik’ komt ook voor in een andere situatie: wanneer een octrooi vervalt en later wordt hersteld. Een octrooi kan bijvoorbeeld vervallen doordat de jaarlijkse instandhoudingstaks niet tijdig is betaald. Onder bepaalde voorwaarden kan de octrooihouder vragen om zijn rechten te herstellen.
Wat gebeurt er dan met een onderneming die tijdens de periode waarin het octrooi vervallen was, de uitvinding begon te gebruiken? Ook daarvoor voorziet de Belgische wetgeving in een bescherming. Wie tijdens die periode te goeder trouw de uitvinding gebruikte of aantoonbare voorbereidingen trof om ze te gebruiken, kan onder bepaalde voorwaarden het recht behouden om die toepassing binnen de eigen onderneming voort te zetten.
Er is wel een belangrijk verschil met het eerder besproken recht van voorgebruik. Bij een hersteld octrooi volstaat het niet dat je de uitvinding kende en onmiddellijk kon toepassen. Je moet ze daadwerkelijk hebben gebruikt of concrete voorbereidingen voor dat gebruik hebben getroffen. Bovendien speelt ‘goede trouw’ een belangrijke rol. Wie wist of geacht wordt te weten dat een verzoek tot herstel was ingediend, kan zich niet zonder meer op deze uitzondering beroepen.
Bescherm je innovatie met een doordachte strategie
Een uitvinding geheimhouden kan een bewuste en verstandige keuze zijn. Maar wat vandaag een bedrijfsgeheim is, kan morgen onafhankelijk door een andere partij worden ontwikkeld en geoctrooieerd. Daarom is het belangrijk om niet alleen te beslissen hoe je een innovatie beschermt, maar ook hoe je kan aantonen dat je er al over beschikte.
Onze octrooigemachtigden helpen je om de afweging te maken tussen octrooibescherming en geheimhouding, de risico’s in kaart te brengen en je technische kennis zorgvuldig te documenteren.
Wil je bekijken welke beschermingsstrategie het best past bij jouw innovatie? Boek een vrijblijvend kennismakingsgesprek met onze octrooigemachtigden.
