Over de uitvinder, de prompt en het patent.
Nu artificiële intelligentie in zowat alle sectoren een onmisbare assistent geworden is, krijgen we bij Oryon steeds vaker AI-gerelateerde vragen. De meestgestelde vraag luidt: kan ik octrooibescherming krijgen voor de tool die ik (deels) met prompts gemaakt hebt?
We gingen te rade bij collega Michaël Beck, Europees octrooigemachtigde en mede-auteur van het boek ‘Octrooien in België – een praktische leidraad.’
Laat ons beginnen met een andere veelgestelde vraag: kan een AI-agent een uitvinder zijn volgens het octrooirecht?
De jurisprudentie is daar zeer categoriek in: nee, dat kan niet. Iemand nam de proef op de som nam en heeft een door een AI-agent bedachte uitvinding in een octrooiaanvraag gestoken, met de naam van de agent als uitvinder erop. Die persoon deed dat met het doel om het Europees en het Amerikaans Octrooibureau te dwingen om daarover een standpunt in te nemen. Hij gaf dan ook duidelijk aan dat het om een artificieel ontwikkelde uitvinding ging. Die aanvraag is afgewezen op het punt dat de uitvinder volgens het octrooirecht geacht wordt een natuurlijke persoon te zijn.
“Een uitvinder moet volgens het octrooirecht een natuurlijke persoon zijn.”
Kan een natuurlijke persoon die met behulp van AI een uitvinding maakt daar dan wel octrooibescherming voor krijgen?
Om eerlijk te zijn, is de rechtswetenschap er vandaag nog niet helemaal uit hoe je moet omgaan met zaken die ontwikkeld zijn door AI. Het is namelijk niet gemakkelijk om vast te leggen wanneer er voldoende menselijke inbreng is om te zeggen dat die persoon effectief de rechten heeft op die uitvinding.
Je moet weten dat het hele octrooisysteem, zoals we het al ruim tweehonderd jaar kennen in continentaal Europa, bedoeld is als aanmoediging om te innoveren. Als tegenprestatie voor die inspanning krijgt de uitvinder daarvoor een tijdelijk monopolie. Die logica werkt niet zo goed als heel dat intellectuele proces vervangen wordt door een druk op de knop. In de praktijk is het uiteraard niet zomaar één druk op de knop, maar wel een interactief, iteratief proces waar je begint met een prompt, suggesties krijgt van AI en daarop verder bouwt. Dat is niet helemaal het intellectuele proces zoals we het voor ogen hadden toen de octrooiwetgeving werd opgesteld, maar het is ook niet het andere uiterste van één druk op de knop.
Waar je precies de grens moet trekken tussen ‘voornamelijk een menselijke activiteit’ of ‘voornamelijk een machine-activiteit’, is niet duidelijk. Er bestaat vandaag geen enkele wetgeving die deze lijn trekt. We moeten het dus voorlopig geval per geval bekijken en opvolgen welke zaken worden betwist en wat er wordt uitgesproken door rechters.
Als iemand bij Oryon langskomt voor de octrooiaanvraag van een uitvinding die (gedeeltelijk) geschreven is met behulp van AI, kan je die dan helpen?
Net zoals bij andere uitvindingen, moeten we eerst uitzoeken of de uitvinding voldoet aan de octrooieringsvoorwaarden. Om te beginnen moet het een technische oplossing zijn voor een technisch probleem. Zodra er een computer of een AI-agent in de octrooiconclusie verschijnt, is de geclaimde materie technisch. Daarnaast bekijkt het Europees Octrooibureau of de technische uitvinding ook nieuw, inventief en industrieel toepasbaar is.
De octrooiverlenende instantie zal pas aanvaarden dat het om een uitvinderswerkzaamheid gaat, als er een stap gezet is die niet voor de hand ligt voor een vakman, gelet op wat er allemaal al gekend is en op het probleem dat moest worden opgelost. Je zou kunnen argumenteren dat het toepassen van AI vandaag vanzelfsprekend geworden is voor de vakman. Het is in veel sectoren evident om bekende AI-modellen, waarvan de capaciteiten welbekend zijn, toe te passen op problemen waarop AI voordien nog niet was toegepast. Dus als de creatie van de uitvinder er enkel uit bestaat om het probleem dat we tot nu toe altijd met pen en papier of met opzoekingswerk in een databank oplosten, nu op te lossen met AI, dan zal in de meeste gevallen de drempel van uitvinderswerkzaamheid niet gehaald worden.
“Wat voor het octrooirecht telt is: heeft het die inventieve stap, die uitvinderswerkzaamheid? Het komt zeker voor dat zaken die in de ogen van de uitvinder innovatief zijn of zelfs baanbrekend, in het octrooirecht niet die drempel halen van uitvinderswerkzaamheid.”
Oké, maar stel dat het wel degelijk om een uitvinderswerkzaamheid gaat, gemaakt met behulp van AI, is die uitvinding dan octrooieerbaar?
In dat geval maakt het niet uit of je de uitvinding volledig zelf geprogrammeerd hebt, of dat je daar een tool voor hebt ingezet als hulp bij het programmeren. We zijn dan niet aan het discussiëren over de lijn tussen zelf bedenken en laten bedenken door AI, want het gaat puur over implementatie. Als je zelf de bedenkstap al gemaakt hebt, mag je alle tools gebruiken die je maar wil om van je concept tot een werkend product te komen.
“Je mag alle tools gebruiken die je wil om van je zelfbedacht concept een werkend product te maken, ook artificiële intelligentie.”
Maar zonder een octrooi mag iedereen de uitvinding gebruiken?
Er bestaat ook nog zoiets als bedrijfsgeheim. Knowhow heeft een zekere mate van bescherming in het recht. Dat gaat over informatie waar je als onderneming over beschikt, waar je een inspanning voor hebt gedaan om die te vergaren, en die een economische waarde heeft. Bijvoorbeeld: de manier waarop een bepaald AI-systeem getraind is en die niet zichtbaar is voor de eindgebruiker, is een confidentieel bedrijfsgeheim van de aanbieder van dat systeem. Als we vandaag een commerciële chatbot gebruiken, denk aan ChatGPT of zo, dan zien wij enkel de gebruikersinterface, wij kunnen vragen stellen aan ChatGPT en krijgen antwoorden. Maar wij zien niet wat er allemaal voorafgegaan is qua training en configuratie. Dat gedeelte kan je beschouwen als een bedrijfsgeheim dat als dusdanig beschermd is tegen kopie, zij het slechts onder specifieke voorwaarden. Je bent immers enkel beschermd tegen misbruik door partijen die onrechtmatig toegang hebben gekregen tot die geheime informatie. Dus iemand die met eigen inspanningen exact diezelfde configuratie kan reproduceren en een systeem kan maken dat dezelfde antwoorden geeft als ChatGPT, doet niks verkeerd, zolang die persoon daarvoor de geheime informatie niet gebruikt heeft.
“Wil je zeker zijn dat niemand je uitvinding kopieert, dan biedt een octrooi meer bescherming dan louter het bedrijfsgeheim.”
Moet je in de octrooiaanvraag staven hoe je AI hebt ingezet om tot je uitvinding te komen?
Als je wil kunnen aantonen dat het gebruik van AI de zaak inventief maakt, dan ga je inderdaad in de octrooiaanvraag moeten beschrijven hoe je die AI ingezet hebt. Een vakman die dat octrooi leest, moet die uitvinding namelijk ook kunnen reproduceren. Eén van de concepten van het octrooirecht is dat wanneer je een uitvinding publiek maakt, je daar een tijdelijk monopolie voor krijgt, maar op het einde van dat monopolie moet de rest van de gemeenschap van die uitvinding kunnen meegenieten. En dat kan alleen maar als je in je octrooiaanvraag op voldoende gedetailleerde wijze beschrijft hoe die uitvinding werkt. Je kunt niet zeggen: ‘ik wil het monopolie, maar ik hou de geheime saus voor mezelf’.
Klinkt logisch. Nog een laatste vraag: houdt het gebruik van AI geen gevaren in, wat confidentialiteit en nieuwheid betreft?
Dat is zeker iets om voorzichtig mee te zijn. Een uitvinding is maar nieuw als die niet publiek bekendgemaakt is. Dus als je een AI-tool gebruikt die geen garanties biedt op vlak van confidentialiteit, dan ben je jouw uitvinding al bekend aan het maken en bijgevolg je kansen op octrooibescherming in het gedrang aan het brengen. Dit in de veronderstelling dat een derde achteraf zou kunnen aantonen dat je die bekendmaking gedaan hebt. Zo zien we bijvoorbeeld steeds meer mensen die hun octrooiaanvraag al hebben voorbereid met behulp van AI. Dat zou ik eerder afraden. Niet alleen omdat we toch op grondige wijze de octrooiaanvraag via onze eigen procedure doen, maar ook omwille van vertrouwelijkheid.
Interessante informatie allemaal. Bedankt voor deze heldere toelichting Michaël!
Blijf je zelf met vragen zitten over de octrooieerbaarheid van je idee? Aarzel niet om contact op te nemen met de intellectuele eigendomsexperts van Oryon.
